ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
204
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
عمارات عالى پادشاهى در آن واقع است مىروند . عمارات چند به نظر مىآيد كه سه چهار طبقه ساخته شده و در هر طبقه چندين اوطاق بزرگ و كوچك دارد كه اطراف آن اوطاقها تمام پنجرههاى آينه كار گذاشته شده ، كه عده اوطاقها و پنجرهها از حد تحرير بيرون است . در اين اوطاقها كه وارد مىشوند هر اوطاقى بقسمى و تركيبى به نظر مىآمد . تمام منقش و طلاكارى . اقسام تصاويرى كه در خاطر خطور مىنمايد در اطراف ديوارهاى اوطاقها ، و سقف آنها آويخته ، و نقش كردهاند . آينههاى طولانى و عريض در هر اوطاق بسيار است . اسباب ميز و صندلى و كرسى و بانك بطريق آئين خود ، در هر مكان از هر مقوله در كمال زينت و صفا و آراستگى چيده ، و گذاشتهاند . ظروف و اسباب چينى و بلور و بارفطن از هر مقوله و هر چه به خاطر برسد ، و ظروف بسيار بزرگ غريب ، از مقولهء كلوك و مرتبدان و قدح بسيار بزرگ بلور و بارفطن و چيزهاى غريبه ، در اين اوطاق بيحد و بىنهايت گذاشتهاند . و از هر جهت اوطاقها زينت و آئين تمام دارد كه تفصيل آنها موقوف به ديدن است . اما چون اين عمارات و اين اسباب و اساس كه در اينجا مىباشد ، تمام از بناهاى قديم و از زمان پادشاهى پتر پادشاه كبير باقى مىباشد ، نسبت به عمارات و اسباب اين سنوات چندان امتيازى ندارد . زيرا كه از آن مدت تا به حال تصرفات نيكو در عمارات و اسباب كردهاند . و پارهاى چيزها از يوروپ ديگر آموختهاند . بعد از ملاحظهء عمارات و اسباب كردهاند . و پارهاى چيزها از يوروپ ديگر آموختهاند . بعد از ملاحظهء عمارات و اسباب اساس مذكوره ، به ملاحظهء وضع اين سمت باغ مشغول شديم ماهتابى در پيش روى همين عمارت ساخته شده ، كه طولش به قدر طول عمارت است و عرضش بيست ذرع مىشود و پلههاى بسيار از چند جا دارد كه از عمارت روى آن ماهتابى مىروند . در آنجا كه آمديم مشخص شد كه زير ماهتابى را چشمه چشمه بطريق آبى كه از كوهستان و شكافهاى كوه به زير مىريزد ، دستى جائى ساختهاند و مجموع را سنگ ريزه نصب كرده ، ميخ كوبيدهاند . و آب از اطراف آنها به زير مىريزد و در بدنهء ماهتابى تصويرات اقسام جانوران و آدمهاى قوىهيكل كشيدهاند كه از دهان آنها متصل بهم آب جارى مىشود ، و از روى ماهتابى داخل جدول كوچكى مىشود و از آنجا به مرتبهء زيرين مىرود . اصل ماهتابى سه طبقه است و مرتبهبمرتبه مىباشد . در طبقه و مرتبهء اول كه پيش روى عمارت است ، از دو سمت آبشارى پلهپله ساختهاند . عرضش سى ذرع مىشود ، و روى هر يك آبشارها ، به قدر دويست سيصد هيأت آدم قوىهيكل و جانوران از هر مقوله از مطلا ساخته و كار گذاشتهاند ، كه تمامى به تركيبات خاص ايستاده ، و نشسته و خوابيده به نظر مىآيند و از هر عضوى از اعضاى آنها مثل چشم و گوش و دهان و پشت و دم آنها آب به قدر سى ذرع بيست ذرع ، ده ذرع ، كمتر ، بيشتر ، جستن مىكند و اينها همه مقابل يكديگر واقع شده ، كه آب بر روى يكديگر پاشيده مىشود . علاوهبر اينها در روى همين پلهها ، فوارهها ساختهاند ، كه به طريق باديهء بسيار بزرگ برگشته ، آب مىجهد و مىگويند كه اكثر اوقات در شبها شمع روشن مىنمايند و در زير آنها مىگذارند و مىسوزد و از آب خاموش نمىشود . خالى از غرايب نيست .